Spotkanie wokół książki Siarhieja Czyhryna "Przesiedleńcy czy uchodźcy"
5 lutego w Książnicy Podlaskiej odbędzie się prezentacja książki „Przesiedleńcy czy uchodźcy? O Białorusinach przesiedlonych z Polski do Białorusi w latach 1944–1948”.
Publikacja ta jest polskim przekładem opracowania białoruskiego dziennikarza i krajoznawcy Siarhieja Czyhryna pt. „Рэпатрыяцыя беларусаў Беласточчыны (1944-1948 гады)” [„Repatriacja Białorusinów Białostocczyzny w latach 1944-1948”] wydanego w 2024 roku przez Radę Programową Tygodnika Białorusinów w Polsce „Niwa”.
Książka opowiada o wydarzeniach z lat 1944–1948, kiedy to tysiące białoruskich rodzin z Białostocczyzny zostały zmuszone do opuszczenia rodzinnych wsi i gospodarstw. We wrześniu 1944 roku pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a rządem Radzieckiej Białorusi podpisano układ o wymianie ludności. Zgodnie z dokumentem osoby narodowości polskiej mogły przesiedlić się z Radzieckiej Białorusi do Polski, natomiast Białorusini, którzy znaleźli się w granicach powojennej Polski – do BSRR. Choć przesiedlenia miały być dobrowolne, w rzeczywistości decyzje często zapadały pod presją, groźbami lub w atmosferze strachu. Część osób liczyła na lepsze warunki ekonomiczne na nowym miejscu, inni uciekali, ratując życie. W efekcie Białostocczyznę opuściło ponad 36 tysięcy Białorusinów.
Podstawę książki stanowią dokumenty archiwalne, fotografie oraz wspomnienia przesiedleńców i ich potomków, które autor gromadził przez wiele lat, począwszy od roku 2000. Te osobiste relacje pozwalają spojrzeć na wielką historię przez pryzmat doświadczeń konkretnych rodzin i ludzi, dla których przesiedlenie stało się traumą na całe życie.
Wydanie polskojęzyczne otrzymało nową redakcje i zostało uzupełnione o materiały ilustracyjne oraz artykuł wstępny profesora Eugeniusza Mironowicza. Historyk opisuje w nim polityczne, społeczne i kulturowe uwarunkowania przymusowych przesiedleń po II wojnie światowej, a także szerszy kontekst geopolityczny tamtych wydarzeń.
W spotkaniu udział wezmą:
• Aneta Prymaka-Oniszk – dziennikarka, publicystka i pisarka, autorka książek „Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy” oraz „Kamienie musiały polecieć. Wymazywana przeszłość Podlasia”. Wystąpi ona w roli ekspertki i prowadzącej spotkanie.
• Eugeniusz Mironowicz – historyk, doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu w Białymstoku, specjalista w zakresie historii mniejszości białoruskiej w Polsce, autor prac naukowych dotyczących polityki narodowościowej XX wieku.
• Anatol Wap – historyk, dyrektor Centrum Kultury Białoruskiej w Białymstoku.
Spotkanie będzie okazją do rozmowy o zapomnianych kartach powojennej historii, o tym, dlaczego wydarzenia te przez długi czas pozostawały poza uwagą specjalistów i opinii publicznej oraz dlaczego dziś tak ważne jest przywracanie im głosu.
Książka opowiada o wydarzeniach z lat 1944–1948, kiedy to tysiące białoruskich rodzin z Białostocczyzny zostały zmuszone do opuszczenia rodzinnych wsi i gospodarstw. We wrześniu 1944 roku pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a rządem Radzieckiej Białorusi podpisano układ o wymianie ludności. Zgodnie z dokumentem osoby narodowości polskiej mogły przesiedlić się z Radzieckiej Białorusi do Polski, natomiast Białorusini, którzy znaleźli się w granicach powojennej Polski – do BSRR. Choć przesiedlenia miały być dobrowolne, w rzeczywistości decyzje często zapadały pod presją, groźbami lub w atmosferze strachu. Część osób liczyła na lepsze warunki ekonomiczne na nowym miejscu, inni uciekali, ratując życie. W efekcie Białostocczyznę opuściło ponad 36 tysięcy Białorusinów.
Podstawę książki stanowią dokumenty archiwalne, fotografie oraz wspomnienia przesiedleńców i ich potomków, które autor gromadził przez wiele lat, począwszy od roku 2000. Te osobiste relacje pozwalają spojrzeć na wielką historię przez pryzmat doświadczeń konkretnych rodzin i ludzi, dla których przesiedlenie stało się traumą na całe życie.
Wydanie polskojęzyczne otrzymało nową redakcje i zostało uzupełnione o materiały ilustracyjne oraz artykuł wstępny profesora Eugeniusza Mironowicza. Historyk opisuje w nim polityczne, społeczne i kulturowe uwarunkowania przymusowych przesiedleń po II wojnie światowej, a także szerszy kontekst geopolityczny tamtych wydarzeń.
W spotkaniu udział wezmą:
• Aneta Prymaka-Oniszk – dziennikarka, publicystka i pisarka, autorka książek „Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy” oraz „Kamienie musiały polecieć. Wymazywana przeszłość Podlasia”. Wystąpi ona w roli ekspertki i prowadzącej spotkanie.
• Eugeniusz Mironowicz – historyk, doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu w Białymstoku, specjalista w zakresie historii mniejszości białoruskiej w Polsce, autor prac naukowych dotyczących polityki narodowościowej XX wieku.
• Anatol Wap – historyk, dyrektor Centrum Kultury Białoruskiej w Białymstoku.
Spotkanie będzie okazją do rozmowy o zapomnianych kartach powojennej historii, o tym, dlaczego wydarzenia te przez długi czas pozostawały poza uwagą specjalistów i opinii publicznej oraz dlaczego dziś tak ważne jest przywracanie im głosu.
5 лютага ў Książnica Podlaska адбудзецца прэзентацыя кнігі «Przesiedleńcy czy uchodźcy? O Białorusinach przesiedlonych z Polski do Białorusi w latach 1944–1948». Кніга ўяўляе сабою пераклад на польскую мову даследавання беларускага журналіста і краязнаўцы Сяргея Чыгрына «Рэпатрыяцыя беларусаў Беласточчыны (1944-1948 гады)», выдадзенага ў 2024 годзе Праграмнай радай Тыднёвіка беларусаў у Польшчы «Ніва».
Кніга расказвае пра падзеі 1944–1948 гадоў, калі тысячы беларускіх сем’яў Беласточчыны былі вымушаныя пакінуць родныя вёскі і гаспадаркі. У верасні 1944 года паміж Польскім камітэтам нацыянальнага вызвалення і ўрадам БССР была падпісаная дамова аб абмене насельніцтвам. Згодна з дакументам, асобы польскай нацыянальнасці маглі пераехаць з БССР у Польшчу, а беларусы, якія апынуліся ў межах пасляваеннай Польшчы, – перасяліцца ў Савецкую Беларусь. Перасяленні мусілі адбывацца добраахвотна, аднак у рэчаіснасці рашэнні часта прымаліся пад ціскам, пагрозамі або ў атмасферы страху. Частка людзей спадзявалася на лепшыя эканамічныя ўмовы на новым месцы, іншыя ўцякалі, ратуючы жыццё. У выніку Беласточчыну пакінулі больш за 36 тысяч беларусаў.
Аснову кнігі складаюць архіўныя дакументы, фотаздымкі і ўспаміны перасяленцаў і іх нашчадкаў, якія аўтар збіраў цягам многіх гадоў, пачынаючы з 2000-га. Гэтыя асабістыя гісторыі дазваляюць убачыць вялікую гісторыю праз досвед канкрэтных сем’яў і людзей, для якіх перасяленне стала траўмай на ўсё жыццё.
Польскамоўнае выданне атрымала новую рэдакцыю, было дапоўненае ілюстрацыйнымі матэрыяламі, а таксама ўступным артыкулам прафесара Яўгена Мірановіча, у якім гісторык апісвае палітычныя, сацыяльныя і культурныя ўмовы прымусовых перасяленняў пасля Другой сусветнай вайны, а таксама шырэйшы геапалітычны кантэкст тых падзей.
У сустрэчы возьмуць удзел:
• Анэта Прымака-Онішк – журналістка, публіцыстка і пісьменніца, аўтарка кніг «Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy» oraz «Kamienie musiały polecieć. Wymazywana przeszłość Podlasia»; яна выступіць у ролі эксперткі і вядучай сустрэчы;
• Яўген Мірановіч – гісторык, доктар хабілітаваны, прафесар Беластоцкага ўніверсітэта, спецыяліст па гісторыі беларускай меншасці ў Польшчы, аўтар навуковых прац па тэме нацыянальнай палітыкі ХХ стагоддзя;
• Анатоль Вап – гісторык, дырэктар Цэнтра беларускай культуры ў Беластоку.
Сустрэча стане нагодай для размовы пра забытыя старонкі пасляваеннай гісторыі, пра тое, чаму гэтыя падзеі доўгі час заставаліся па-за ўвагай спецыялістаў і грамадскасці, і чаму сёння так важна вяртаць ім голас.