Zbiory

Liczące ponad 1 mln jednostek zbiory o zakresie rzeczowym uniwersalnym z przewagą piśmiennictwa humanistycznego i z zakresu nauk społecznych.

Książnica Podlaska jest uprawniona do ogólnopolskiego egzemplarza obowiązkowego na podstawie Ustawy o obowiązkowych egzemplarzach bibliotecznych z dn. 7 listopada 1996.

Zgodnie z Ustawą do Książnicy Podlaskiej trafiają egzemplarze wszystkich publikacji wydanych w nakładzie powyżej 100 egzemplarzy (książki, gazety i czasopisma, druki ulotne, broszury, mapy, plany, plakaty, nuty). Biblioteka została zobowiązana do przekazywania publikacji o tematyce regionalnej bibliotekom opracowującym bibliografie regionalne. Zgodnie z Rozporządzeniem MKiS z dn. 6 marca 1997 biblioteka przekazuje materiały biblioteczne do bibliotek wojewódzkich w Bydgoszczy, Gdańsku, Kielcach, Lublinie, Olsztynie, Poznaniu i Zielonej Górze.

W Książnicy Podlaskiej znajdują się:

Kompletne zbiory literatury naukowej współczesnej
Literatura piękna klasyczna i współczesna
Kanon lektur szkolnych i akademickich
Literatura dla dzieci i młodzieży
Czasopisma – ponad 4000 tytułów prasy bieżącej, prawie 25000 czasopism oprawnych - archiwalnych

czasopisma i gazety ogólnopolskie
czasopisma regionalne i lokalne wydane na terenie województwa podlaskiego – ok. 840 tytułów
prasa polska ukazująca się na Litwie i Białorusi
zeszyty naukowe szkół wyższych, studia i rozprawy o charakterze ciągłym

Najbogatsze w regionie zasoby regionalne związane tematycznie z Podlasiem, Suwalszczyzną i Ziemią Łomżyńską
Ok. 20000 książek, 840 tytułów czasopism regionalnych i lokalnych, kartografia, zbiory graficzne, malarstwo, fotografia, rękopisy dawne i współczesne, tzw. dokumenty życia społecznego (ulotki, foldery, programy imprez, katalogi wystaw, informatory, materiały wyborcze)
Literatura nt. kresów wschodnich Rzeczypospolitej, m.in. kolekcja Wilnianów
Lituanica, białorutenica

współczesna literatura naukowa w języku litewskim i białoruskim (głównie źródła historyczne i opracowania, bibliografie)

Multimedia, dokumenty elektroniczne (ok. 1000 jednostek)
Normy (kolekcja ponad 20000 vol.)
Alternatywne materiały czytelnicze

książka mówiona (ponad 5000 tytułów na kasetach magnetofonowych, czytanych przez najlepszych polskich lektorów)
audiobooki – prawie 900 tytułów

Muzykalia

różne gatunki muzyczne – muzyka poważna, rozrywkowa, jazz
płyty kompaktowe i analogowe, nuty, kasety magnetofonowe i video, książki i prasa muzyczna

Materiały do nauki języków obcych

m. in. języka angielskiego, arabskiego, chińskiego, francuskiego, hiszpańskiego, niemieckiego, rosyjskiego
płyty CD, taśmy magnetofonowe

Zbiory uwzględniające wielokulturowość Podlasia

oferta dla mniejszości narodowych i religijnych
materiały w jęz. białoruskim, rosyjskim, litewskim, ukraińskim, tatariana

Esperantiana

książki i czasopisma w języku esperanto, zbiory specjalne związane z ruchem esperanckim
materiały dotyczące urodzonego w Białymstoku twórcy języka esperanto Ludwika Zamenhofa
usługi specjalistycznej filii mieszczącej się w Centrum im. Ludwika Zamenhofa

Zbiory zabytkowe

rękopisy
stare druki (wyd. do 1800 roku), m. in. druki z supraskiej oficyny Bazylianów, pierwsze druki białostockie z drukarni Jana Kantera, wydania dzieł Łukasza Górnickiego, Krzysztofa Kluka, Teodora Wagi, wydania Biblii
rzadkie druki XIX-wieczne, m. in. dzieła Zygmunta Glogera, Łukasza Górnickiego, ważne teksty literackie i fundamentalne opracowania naukowe, historyczne, historycznoliterackie, teksty filozoficzne, kanon encyklopedii i słowników, publikacje znanych oficyn polskich i zagranicznych
kolekcje ze znakami własnościowymi:

książki z prywatnej biblioteki Elizy Orzeszkowej
kolekcja książek ze znakami własnościowymi rodu Wagów, Dobra Grabowo
materiały ze znakami własnościowymi stowarzyszeń działających na przełomie XIX/XX wieku
publikacje z pieczątkami bibliotek z okresu zaboru rosyjskiego i okupacji sowieckiej, białostockich szkół i bibliotek międzywojnia
publikacje z pieczątkami bibliotek, księgarń i stowarzyszeń działających w Wilnie i innych miastach kresowych
rzadkie autografy, unikalne egzemplarze, kolekcja książek z autografami pisarzy regionalnych

Zbiory Książnicy Podlaskiej wg stanu na 31.12.2009 r. liczą ponad 1 mln jednostek, w tym 937115 vol. książek, 4136 tytułów czasopism bieżących, 24068 czasopism oprawnych, 20360 norm, ok. 60000 jednostek dokumentów życia społecznego, 21148 dokumentów dźwiękowych i audiowizualnych, 5190 vol. nut, 951 dokumentów elektronicznych, 316 jednostek zbiorów ikonograficznych, 190 mikrofilmów oraz 132 stare druki. Zakres tematyczny gromadzonych materiałów jest uniwersalny z przewagą piśmiennictwa z zakresu humanistyki i nauk społecznych. W bogatym wyborze reprezentowane są wydawnictwa encyklopedyczne, słowniki, kanon literatury naukowej - monografie, opracowania, syntezy akademickie oraz wydawnictwa bibliograficzne. Zasoby Książnicy obejmują komplet współczesnego piśmiennictwa naukowego, literaturę piękną klasyczną i współczesną, lektury akademickie i szkolne, literaturę dla dzieci i młodzieży. Uwzględniając potrzeby użytkowników, biblioteka zgromadziła wybór literatury w językach obcych, zwłaszcza w języku angielskim, białoruskim, litewskim, ukraińskim i rosyjskim. W zasobach znajduje się również kolekcja książek i czasopism w języku esperanto oraz zbiorów specjalnych związanych z Ludwikiem Zamenhofem i ruchem esperanckim.

Od 1997 roku, na mocy Ustawy z dnia 7 listopada 1996 roku o obowiązkowych egzemplarzach bibliotecznych, Książnica Podlaska ma prawo do ogólnopolskiego egzemplarza obowiązkowego. Otrzymuje od wydawców jeden egzemplarz każdego dokumentu piśmienniczego, ukazującego się w Polsce w nakładzie powyżej 100 egzemplarzy (książki, gazety i czasopisma, druki ulotne, broszury, mapy, plany, plakaty, nuty). To uprawnienie stworzyło doskonały dostęp do bieżącej produkcji wydawniczej dla użytkowników biblioteki. Ponadto Książnica, jako jedyna w Polsce, realizuje obowiązek dystrybucji, wpływających drogą egzemplarza obowiązkowego, publikacji o tematyce regionalnej, bibliotekom opracowującym bibliografię regionalną. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Kultury i Sztuki z dnia 6 marca 1997 r. przekazuje się materiały do bibliotek wojewódzkich w Bydgoszczy, Gdańsku, Kielcach, Lublinie, Olsztynie, Poznaniu i Zielonej Górze.

Zbiory współczesne Książnicy Podlaskiej to również nowe media – dokumenty elektroniczne i multimedia (ponad 1000 jednostek), audiobooki (prawie 900) i książki mówione (ponad 5000 tytułów na kasetach magnetofonowych, czytanych przez najlepszych polskich lektorów). w ofercie przygotowanej dla czytelników dostępne są też materiały do nauki języków obcych (głównie płyty CD), m.in. języka angielskiego, arabskiego, chińskiego, francuskiego, hiszpańskiego, niemieckiego i rosyjskiego. Zasoby uatrakcyjnia kolekcja muzykaliów, na którą składają się nagrania różnych gatunków muzycznych na płytach kompaktowych (ponad 4000) i analogowych (ponad 7900), nuty (prawie 5200), kasety magnetofonowe (ok. 3000) i video (102), prasa muzyczna.

W zasobach literatury współczesnej Książnicy wyróżniają się lituanica i białorutenica - głównie najnowsze opracowania historyczne i źródła bibliograficzne pochodzące z zakupów na rynku księgarskim litewskim i białoruskim. W Czytelni Czasopism dostępny jest znaczący wybór prasy polskiej ukazującej się na Litwie i Białorusi.

Zbiory uwzględniają wielokulturowość i wielowyznaniowość Białegostoku oraz regionu, stąd obecność w nich materiałów w języku białoruskim, litewskim, ukraińskim, a także tatarianów.

Najcenniejsze zabytkowe zbiory Książnicy Podlaskiej to przede wszystkim rękopisy, stare druki (wydane do 1800), wydawnictwa XIX-wieczne, materiały z początku XX wieku i okresu międzywojennego, a zwłaszcza wybór czasopism z tego okresu oraz kolekcje ze znakami własnościowymi. Cimelia stanowią też unikalne egzemplarze (np. XIX-wieczny brewiarz z zaszyfrowanym tekstem o miejscu ukrycia broni przez powstańców 1863 r.), wydawnictwa opatrzone rzadkimi autografami (np. dedykacja Ludwika Zamenhofa dla Elizy Orzeszkowej), zestaw płyt szklanych negatywowych oraz fotografii rodu Platerów z Krasławia. Bardzo cenne są też książki ze znakami własnościowymi, m.in. rodu Wagów - dobra Grabowo, czy też prywatnej biblioteki Elizy Orzeszkowej.

Kolekcja starych druków, chociaż ilościowo niewielka, licząca 132 vol., zawiera wybór druków cennych i rzadkich. Wyróżnia się wśród nich m.in. Biblia z drukarni Szarfenbergów (1561) oraz Roczne dzieje kościelne Piotra Skargi (1603) pochodzące z drukarni Andrzeja Piotrkowczyka. Szczególną wartość przedstawiają druki supraskie - z drukarni O.O. Bazylianów w Supraślu - 19 woluminów. Najstarsze z nich to pisma classigijne Augustyna Rakiewicza - Snopek mirry gorzkiej (...) (1712), podręcznik dla katechetów Demetriusza Zankiewicza - Wódz malutkich (...) (1717), traktat polityczny Walentego Pęskiego - Domina palatii regina libertas (1736). Na uwagę zasługują wydania tekstów Łukasza Górnickiego, związanego z Podlasiem patrona biblioteki (Dworzanin Polski, 1639, drukarnia Piotrkowczyka, Dzieje w Koronie Polskiej, 1754), materiały autorstwa Krzysztofa Kluka, Teodora Wagi, najstarsze druki białostockie.

Zbiory XIX-wieczne Książnicy Podlaskiej liczą ok. 2000 publikacji. Przeważają w nich teksty literatury pięknej polskiej i powszechnej, wśród nich m.in. wydania utworów Mickiewicza, Brodzińskiego, Bernatowicza, Górnickiego, Glogera, a z pisarzy obcych Schillera i Woltera. W wydawnictwach naukowych tego okresu dominują dzieła historycznoliterackie, historyczne, z zakresu heraldyki i genealogii, teksty filozoficzne. Jest wśród nich zestaw encyklopedii i słowników. Wydawnictwa pochodzą ze znanych oficyn polskich - warszawskich, wileńskich, lwowskich, krakowskich, poznańskich oraz zagranicznych – Paryża, Berlina, Stuttgartu, Lipska, Petersburga.

Od wielu lat Książnica ze szczególną uwagą gromadzi materiały regionalne – piśmiennictwo przedmiotowo traktujące o regionie, autorstwa osób związanych z Podlasiem, Suwalszczyzną, Ziemią Łomżyńską oraz wydane na terenie regionu. Budując kolekcję tych materiałów, dąży się do zgromadzenia kompletu publikacji potrzebnych do badań i studiów regionalnych. Kolekcja książek regionalnych, zgromadzona w Czytelni, liczy ok. 16000 vol. Zawiera ona literaturę naukową, popularnonaukową i literaturę piękną, współczesną i w wyborze XIX-wieczną. Publikacje pisarzy związanych z regionem, w znacznej części opatrzone są dedykacjami i autografami. W zbiorach XIX-wiecznych cenne są wydania książek Zygmunta Glogera, Łukasza Górnickiego, wyróżniają się rzadkie druki w języku rosyjskim dotyczące Białegostoku. Interesujące są publikacje związane proweniencją z Białostocczyzną. Są to np. książki ze znakami własnościowymi stowarzyszeń działających na przełomie XIX i XX w. Materiały z okresu międzywojennego wyposażone są w pieczątki białostockich szkół – Gimnazjum im. Anny Jabłonowskiej, Gimnazjum Józefa Piłsudskiego, także bibliotek szkół żydowskich np. Gimnazjum Zelligmana, J. Lebenhofta, S. Gutmana. Niektóre książki opatrzone są znakami własnościowymi Biblioteki Szołema Alejchema oraz bibliotek rosyjskich z okresu zaboru i okupacji sowieckiej. W zasobach znajdują się też publikacje z pieczątkami bibliotek, księgarń i stowarzyszeń działających w Wilnie i innych miastach kresowych.

Zasoby prasy regionalnej, największe w regionie, liczą ponad 800 tytułów. Obejmują komplet zbiorów współczesnych, wybrane tytuły XIX-wieczne i z początku wieku XX oraz znaczące materiały międzywojenne w większości zmikrofilmowane.

Regionalną kolekcję uzupełniają zbiory specjalne. Szczególnie cenne są rękopisy, stare druki, wśród nich wspomniane wcześniej druki supraskie. Z regionaliów późniejszych na uwagę zasługują druki białostockie z przełomu XVIII/XIX wieku., pochodzące z drukarni Jana Jakuba Kantera, przejętej następnie przez Jana Appelbauma. Wśród zbiorów specjalnych związanych z regionem wyróżnia się bogata kolekcja współczesnych rękopisów literackich, na którą składają się m.in. rękopisy Marty Cywińskiej, Mieczysława Czajkowskiego, Tadeusza Gicgiera, Sokrata Janowicza, Wiesława Janickiego, Wiesława Kazaneckiego, Janiny Kozak-Pajkert, Jana Leończuka, Edwarda Redlińskiego, Wiesława Szymańskiego, Zbigniewa Ślączki, Zbigniewa Waydyka. Książnica Podlaska posiada cenne regionalia ikonograficzne, m. in. rysunki Henryka Wilka i Władysława Pietruka, akwaforty i miedzioryty Wiesława Cieśli, zbiory akwarel Albina Waczyńskiego, prace Dymitra Grozdewa i Edwarda Jurszewicza. W zasobach Działu Zbiorów Specjalnych znajduje się też unikalna kolekcja fotogramów z wizerunkami Białegostoku autorstwa dwóch Piotrów Sawickich - ojca i syna. Uzupełniają zbiór rękopisy nutowe Roberta Panka i Tadeusza Trojanowskiego. Na uwagę zasługują również tzw. dokumenty życia społecznego, gromadzone ze względu na związek z regionem. Są wśród nich m.in. druki ulotne z okresu międzywojennego, unikalne materiały z lat 70-tych i 80-tych dokumentujące protesty społeczne, działania NSZZ “Solidarność” i NSZZ RI “Solidarność”, dokumentacja Klubu Literackiego działającego w Białymstoku w latach 70-tych, materiały dotyczące ruchu esperanckiego w Białymstoku. Zgromadzone publikacje (informatory, katalogi wystaw, foldery, ulotki, plakaty) dokumentują życie kulturalne i wydarzenia społeczno-polityczne w regionie, począwszy od lat 60-tych. Kolekcję uzupełniają ekslibrisy bibliotek, innych instytucji i osób prywatnych związanych z województwem podlaskim.

Najcenniejsze zbiory Książnicy Podlaskiej zostały włączone do Narodowego Zasobu Bibliotecznego. Zgłoszono do niego kolekcję starych druków, XIX-wieczne wydawnictwa regionalne oraz książki z prywatnej biblioteki Elizy Orzeszkowej.